Total Addressable Market (TAM) là gì? Cách tính TAM trong Crypto

1. Total Addressable Market (TAM) là gì?

Total Addressable Market (TAM) – tạm dịch là “thị trường có thể tiếp cận tổng thể” – là tổng giá trị doanh thu (hoặc tổng nhu cầu) mà một sản phẩm, dịch vụ hoặc dự án có thể nắm bắt nếu nó chiếm được 100% thị phần trong một thị trường cụ thể. Nói cách khác, TAM trả lời câu hỏi: “Nếu dự án này thành công tuyệt đối, nó có thể kiếm được bao nhiêu tiền?”

Trong bối cảnh crypto, TAM thường được dùng để đánh giá quy mô tiềm năng của một lĩnh vực hoặc một giải pháp mà dự án blockchain đang hướng đến. Ví dụ:

• Bitcoin thường được xem như một “kho lưu trữ giá trị” kỹ thuật số, cạnh tranh với vàng. Do đó, TAM của Bitcoin có thể được ước tính bằng tổng giá trị vốn hóa thị trường vàng (khoảng 10-13 nghìn tỷ USD).

• Ethereum nhắm đến thị trường “máy tính thế giới” và nền tảng tài chính phi tập trung. TAM của nó có thể được đo bằng tổng giá trị của ngành tài chính truyền thống mà nó có thể thay thế hoặc bổ sung.

• Chainlink cung cấp dữ liệu Oracle cho hợp đồng thông minh. TAM của nó có thể là tổng giá trị của tất cả các hợp đồng thông minh cần dữ liệu ngoài chuỗi.

TAM là một phần của Fundamental Analysis là gì? và liên quan mật thiết đến việc đánh giá Competitive Advantage là gì? và Market Share là gì?. Hãy đọc các bài viết nền tảng này để có cái nhìn tổng thể.

---

2. Tầm quan trọng của TAM trong Crypto

TAM cung cấp một bức tranh vĩ mô về giới hạn trên của sự tăng trưởng. Nó quan trọng vì những lý do sau:

Đánh giá tiềm năng tăng trưởng

Nếu TAM của một dự án quá nhỏ, dù dự án có hoàn hảo đến đâu, giá trị của nó cũng bị giới hạn. Ngược lại, một dự án hoạt động trong một TAM khổng lồ (như thanh toán xuyên biên giới, tài chính phi tập trung) sẽ có nhiều dư địa để phát triển.

Xác định mức độ hấp dẫn của lĩnh vực

TAM giúp nhà đầu tư so sánh mức độ hấp dẫn của các lĩnh vực khác nhau. Ví dụ, TAM của DeFi (thay thế ngân hàng truyền thống) lớn hơn nhiều so với TAM của một game NFT nhỏ lẻ.

Hỗ trợ định giá dự án

Bằng cách ước tính TAM và thị phần tiềm năng (SAM/SOM), nhà đầu tư có thể ước tính doanh thu tương lai và từ đó định giá token. Ví dụ: nếu TAM là 100 tỷ USD và dự án có thể chiếm 1% thị phần, doanh thu tiềm năng là 1 tỷ USD.

Đánh giá tính khả thi của roadmap và tầm nhìn

Một dự án có tầm nhìn “thay đổi thế giới” nhưng TAM lại không đủ lớn thì tầm nhìn đó khó thành hiện thực. Ngược lại, một dự án nhỏ nhưng nhắm đúng vào một phân khúc lớn có thể phát triển nhanh chóng.

Tránh bẫy “hype” và đầu cơ

Các dự án có TAM lớn nhưng không có sản phẩm thực tế thường chỉ là “hype”. TAM chỉ có ý nghĩa khi đi kèm với khả năng thực thi và chiếm lĩnh thị trường.

---

3. Phân biệt TAM, SAM, và SOM

Khi nói về TAM, người ta thường kết hợp với hai khái niệm khác: SAM và SOM. Đây là ba cấp độ thu hẹp dần của thị trường.

3.1. TAM (Total Addressable Market)

• Định nghĩa: Tổng nhu cầu thị trường toàn cầu cho một sản phẩm/dịch vụ nếu không có giới hạn nào.

• Ví dụ: Đối với một nền tảng vay/cho vay tiền mã hóa, TAM có thể là tổng giá trị của thị trường tín dụng toàn cầu, hoặc ít nhất là tổng giá trị của thị trường crypto có thể dùng làm tài sản thế chấp.

3.2. SAM (Serviceable Available Market)

• Định nghĩa: Phần của TAM mà doanh nghiệp hoặc dự án có thể phục vụ được bằng mô hình kinh doanh và công nghệ hiện tại của mình.

• Ví dụ: Nếu dự án cho vay tiền mã hóa chỉ hoạt động trên Ethereum, SAM của nó sẽ là tổng giá trị tài sản thế chấp trên Ethereum, không phải toàn bộ thị trường crypto.

3.3. SOM (Serviceable Obtainable Market)

• Định nghĩa: Phần của SAM mà dự án có thể chiếm lĩnh thực tế trong một khoảng thời gian nhất định, dựa trên năng lực cạnh tranh và kế hoạch phát triển.

• Ví dụ: Trong số các nền tảng cho vay trên Ethereum, dự án có thể đặt mục tiêu chiếm 5% thị phần trong 2 năm đầu. Đó là SOM.

Mối quan hệ:

TAM > SAM > SOM

Việc phân biệt ba khái niệm này giúp nhà đầu tư có cái nhìn thực tế hơn: TAM cho thấy giới hạn lý thuyết, SAM cho thấy phạm vi khả thi, và SOM cho thấy mục tiêu thực tế mà dự án có thể đạt được.

---

4. Cách tính TAM cho dự án Crypto

Có hai phương pháp chính để ước tính TAM: Top-down (từ trên xuống) và Bottom-up (từ dưới lên).

4.1. Phương pháp Top-down

• Cách làm: Bắt đầu từ một con số vĩ mô của ngành liên quan, sau đó thu hẹp dần bằng các giả định.

• Ví dụ cho DeFi:

  1. Tổng giá trị tài sản tài chính toàn cầu: ~500 nghìn tỷ USD.

  2. Tỷ lệ tài sản có thể được mã hóa (token hóa) trong 10 năm tới: 1%.

  3. TAM của DeFi = 500 nghìn tỷ × 1% = 5 nghìn tỷ USD.

• Ưu điểm: Nhanh chóng, dễ hiểu, dựa trên dữ liệu vĩ mô sẵn có.

• Nhược điểm: Dễ bị chủ quan, quá lạc quan hoặc quá bi quan.

4.2. Phương pháp Bottom-up

• Cách làm: Bắt đầu từ đơn vị nhỏ nhất (số người dùng tiềm năng, giá trị mỗi giao dịch), sau đó nhân lên.

• Ví dụ cho một sàn DEX:

  1. Số lượng người dùng crypto toàn cầu: 500 triệu người.

  2. Tỷ lệ người dùng thực hiện giao dịch trên DEX hàng tháng: 10%.

  3. Giá trị giao dịch trung bình mỗi người mỗi tháng: 1,000 USD.

  4. Tổng khối lượng giao dịch hàng tháng = 500 triệu × 10% × 1,000 = 50 tỷ USD.

  5. Tổng khối lượng giao dịch hàng năm = 50 tỷ × 12 = 600 tỷ USD.

  6. Nếu phí giao dịch trung bình là 0.3%, TAM về phí = 600 tỷ × 0.3% = 1.8 tỷ USD/năm.

• Ưu điểm: Chi tiết, thực tế, dễ kiểm chứng từng giả định.

• Nhược điểm: Tốn thời gian, cần nhiều dữ liệu.

4.3. Lưu ý khi tính TAM trong Crypto

• Dữ liệu on-chain: Sử dụng dữ liệu từ DefiLlama, Token Terminal, Glassnode để ước tính chính xác hơn.

• Tính biến động: Thị trường crypto thay đổi nhanh, nên TAM cũng phải được cập nhật thường xuyên.

• Phạm vi: Phải xác định rõ TAM tính cho lĩnh vực nào: toàn bộ crypto, một blockchain cụ thể, hay một ứng dụng?

Xem thêm cách sử dụng dữ liệu on-chain trong Phân tích on-chain là gì?.

---

5. Ví dụ thực tế về TAM trong Crypto

Bitcoin (BTC) – TAM như kho lưu trữ giá trị

• Phương pháp: So sánh với vàng.

• Dữ liệu: Tổng vốn hóa thị trường vàng khoảng 12 nghìn tỷ USD.

• TAM Bitcoin: Nếu Bitcoin chiếm lĩnh 50% thị trường vàng, TAM của Bitcoin = 12 nghìn tỷ × 50% = 6 nghìn tỷ USD.

• Kết luận: Với vốn hóa hiện tại khoảng 1.2 nghìn tỷ USD, Bitcoin vẫn còn dư địa tăng trưởng lớn nếu nó được chấp nhận như một kho lưu trữ giá trị thay thế.

Ethereum (ETH) – TAM như nền tảng hợp đồng thông minh

• Phương pháp: Đo bằng tổng giá trị các ngành mà Ethereum có thể phục vụ: tài chính (DeFi), NFT, gaming, social.

• Ước tính: Tổng giá trị của ngành tài chính truyền thống là hàng chục nghìn tỷ USD. Chỉ cần Ethereum chiếm 0.1% giá trị này, TAM của nó đã rất lớn.

• Kết luận: TAM của Ethereum là một trong những con số khó đo lường nhưng có tiềm năng khổng lồ.

Chainlink (LINK) – TAM của Oracle

• Phương pháp: Ước tính tổng giá trị các hợp đồng thông minh cần dữ liệu ngoài chuỗi.

• Dữ liệu: Tổng giá trị bị khóa trong các giao thức DeFi cần Oracle là hàng trăm tỷ USD.

• TAM: Nếu Chainlink cung cấp dữ liệu cho phần lớn các giao thức này, TAM của nó có thể lên tới hàng chục tỷ USD về phí sử dụng.

• Kết luận: Chainlink gần như độc quyền trong lĩnh vực Oracle, nên TAM của nó bị giới hạn bởi sự phát triển chung của DeFi.

Một dự án game NFT nhỏ – TAM hạn chế

• Ví dụ: Một game NFT chỉ nhắm đến người chơi trên một blockchain cụ thể.

• TAM: Số người chơi tiềm năng có thể chỉ vài trăm nghìn, doanh thu mỗi người thấp.

• Kết luận: TAM nhỏ khiến dự án khó phát triển bùng nổ, mặc dù có thể thành công trong phân khúc hẹp.

---

6. Rủi ro và hạn chế khi sử dụng TAM

Sự phóng đại từ dự án

Nhiều dự án crypto cố tình sử dụng TAM của toàn bộ ngành (ví dụ: “thị trường tài chính toàn cầu 500 nghìn tỷ USD”) để quảng cáo, nhưng thực tế họ chỉ có thể phục vụ một phần rất nhỏ.

TAM không phản ánh khả năng chiếm lĩnh

Dù TAM lớn, nếu dự án không có lợi thế cạnh tranh, công nghệ yếu hoặc đội ngũ kém, họ sẽ không chiếm được thị phần đáng kể. TAM chỉ là tiềm năng, không phải hiện thực.

Thị trường crypto thay đổi nhanh

Một TAM ước tính hôm nay có thể trở nên lỗi thời vào năm sau do công nghệ mới, thay đổi quy định hoặc sự xuất hiện của đối thủ.

Khó đo lường chính xác

Trong một ngành non trẻ, dữ liệu để tính TAM thường không đầy đủ, dẫn đến các con số ước tính có độ sai lệch lớn.

TAM không tính đến yếu tố pháp lý

Một số lĩnh vực có TAM lớn nhưng bị cấm hoặc hạn chế ở nhiều quốc gia (ví dụ: cờ bạc, cho vay ngang hàng). Yếu tố pháp lý có thể thu hẹp TAM thực tế.

Bỏ qua chi phí và cạnh tranh

TAM chỉ tính doanh thu tiềm năng, không tính đến chi phí vận hành, chi phí marketing, và sự cạnh tranh gay gắt có thể làm giảm biên lợi nhuận.

---

7. Cách sử dụng TAM trong chiến lược đầu tư

Kết hợp TAM với các yếu tố khác

Đừng bao giờ chỉ nhìn vào TAM. Hãy kết hợp với:

• Product-Market Fit: Dự án có thực sự giải quyết vấn đề trong TAM đó không?

• Competitive Advantage: Dự án có lợi thế để chiếm thị phần không?

• Tokenomics: Token có cơ chế tích lũy giá trị để hưởng lợi từ TAM không?

Sử dụng TAM để so sánh các dự án cùng lĩnh vực

Khi hai dự án cạnh tranh, hãy so sánh TAM của chúng. Nếu một dự án có TAM lớn hơn đáng kể, tiềm năng tăng trưởng của nó cũng lớn hơn (nếu các yếu tố khác tương đương).

Ước tính thị phần khả thi (SOM)

Sau khi xác định TAM, hãy ước tính SOM của dự án. Nếu SOM quá nhỏ so với vốn hóa hiện tại, dự án có thể đang bị định giá quá cao.

Theo dõi sự mở rộng của TAM

Một số dự án có thể mở rộng TAM bằng cách thêm tính năng mới, mở rộng sang lĩnh vực khác. Ví dụ: Binance bắt đầu từ sàn giao dịch, sau đó mở rộng sang DeFi, NFT, thanh toán, giúp tăng TAM của hệ sinh thái.

Cảnh giác với “TAM ảo”

Nhiều dự án thổi phồng TAM bằng cách chọn một con số vĩ mô không liên quan. Hãy kiểm tra xem TAM được tính như thế nào, có hợp lý và có dữ liệu hỗ trợ không.

---

8. Câu hỏi thường gặp về TAM (FAQ)

• TAM có phải là yếu tố quyết định thành công không?

Không. TAM lớn là điều kiện cần nhưng chưa đủ. Dự án cần có sản phẩm tốt, đội ngũ mạnh, và lợi thế cạnh tranh để chiếm lĩnh TAM đó.

• Làm thế nào để tìm dữ liệu TAM cho crypto?

Sử dụng các báo cáo từ Messari, Glassnode, DefiLlama, và các nguồn dữ liệu tài chính truyền thống. Ngoài ra, có thể tự ước tính bằng phương pháp bottom-up.

• TAM và Market Cap khác nhau thế nào?

Market Cap là vốn hóa hiện tại của token, phản ánh giá trị thị trường hiện tại. TAM là tổng giá trị thị trường tiềm năng mà dự án có thể hướng đến. Một dự án có Market Cap nhỏ nhưng TAM lớn có thể có nhiều dư địa tăng trưởng.

• Tôi nên dùng phương pháp nào để tính TAM?

Tùy vào dữ liệu sẵn có. Nếu có dữ liệu vĩ mô tốt, dùng top-down. Nếu muốn chi tiết và chính xác hơn, dùng bottom-up. Thường nên kết hợp cả hai.

• TAM có thể thay đổi theo thời gian không?

Có. TAM thay đổi khi công nghệ phát triển, quy định thay đổi, hoặc hành vi người dùng thay đổi. Ví dụ, TAM của NFT đã tăng vọt từ khi có sự bùng nổ năm 2021.

• Có nên tin vào TAM do chính dự án công bố?

Nên thận trọng. Các dự án thường có xu hướng phóng đại TAM. Hãy tự mình kiểm chứng bằng dữ liệu độc lập.

---

9. Kết luận

Total Addressable Market (TAM) là gì? Đó là tổng giá trị thị trường mà một dự án có thể nhắm đến nếu nó thành công tuyệt đối. Trong crypto, TAM giúp nhà đầu tư đánh giá tiềm năng tăng trưởng, so sánh các lĩnh vực và hỗ trợ định giá dự án. Tuy nhiên, TAM chỉ là một con số tiềm năng, không phải là bảo chứng cho thành công.

Nhà đầu tư thông minh phải kết hợp TAM với:

• Product-Market Fit để xem dự án có thực sự giải quyết vấn đề không.

• Competitive Advantage để xem dự án có thể chiếm thị phần không.

• Tokenomics để xem giá trị có chảy vào token không.

Khi sử dụng TAM, hãy luôn đặt câu hỏi: “Đây là TAM của toàn ngành hay chỉ là một phân khúc nhỏ? Dự án có thể thực tế chiếm được bao nhiêu phần trăm?” Chỉ khi trả lời được những câu hỏi đó, bạn mới có thể sử dụng TAM như một công cụ đầu tư hữu ích.

Nguồn tham khảo: Wikipedia

Từ khóa : tam, total addressable market